iBMS – Tổng quan
Trong những năm gần đây,  rất nhiều các cao  ốc đang được xây dựng tại Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.  Việc quản trị hiệu quả chi phí hoạt động, năng lượng, thời gian, con người, an toàn, thông tin liên lạc, và bảo trì vận hành những cao  ốc này là một nhu cầu bức thiết của tất cả các chủ đầu tư cũng như người sinh hoạt trong đó.
Từ những năm 1970 các quốc gia tiên tiến  trên thế giới đã bắt đầu đưa vào sử dụng các hệ thống “Building Management System”  (BMS), “Building Automation System” (BAS), Intelligent  City  System”  (ICS), Intelligent Factory System” (IFS), và những năm gần đây là “Intelligent Building  Management  System” (iBMS)… Đây là những thành phố, tòa nhà hay nhà máy có trang bị hệ thống tự động và “thông minh”, có khả năng “suy luận” để tự động thực hiện  công việc quản trị hiệu quả môi trường  và mọi hoạt động của một tòa nhà.

iBMS -Thành phần, Chức năng và Nhiệm vụ
Hệ thống  Quản trị  Tòa nhà – BMS (Building Management System) hay Hệ thống Quản trị Tự động Tòa nhà – BAS (Building Automation System) ra đời như một sự khởi đầu trong việc đơn giản hóa việc quản trị và vận hành các hệ thống trong tòa nhà. Tuy nhiên BMS/BAS chưa thực sự hiệu quả vì nó được lập trình sẵn dựa trên các chỉ số được thiết lập từ trước.
iBMS  “thông minh” hơn ở chỗ ngoài các tính chất của một hệ BMS nó còn các mối liên hệ tương tác với các qui trình nghiệp vụ  “định hướng người dùng”, các luật, qui định,  chính sách để quản lý và vận hành hệ thống một cách tối ưu. Một hệ thống  iBMS tổng thể bao gồm rất nhiều thành phần và chức năng khác nhau, có thể bao gồm (hoặc không hoàn toàn) các hệ thống sau:
• Hệ thống Tổng hợp:  Quản lý các hệ thống di chuyển, thang máy, nhiệt độ, đậu xe, chiếu sáng trong & ngoài tòa nhà, âm
thanh & phát thanh công cộng….
• Hệ thống Cơ: Quản lý các hệ thống sưởi, làm lạnh, cảm ứng, gió, nước, gaz, vận chuyển tài liệu, xử lý nước thải, …
• Hệ thống Điện: Quản lý các hệ thống tiêu thụ điện năng, chiếu sáng, phân phối điện, máy phát điện, máy lưu điện UPS,…
• Hệ thống An ninh: Quản lý các hệ thống Camera an ninh, truy nhập tự động, cảm ứng, sinh trắc  học, báo cháy báo khói, dập cháy, bảo vệ, ngập lụt…
• Hệ thống Thông tin liên lạc:
Quản lý các hệ thống mạng cáp thông tin liên lạc, tổng đài thoại, mạng dữ liệu, WiFi, cable TV, video, Satellite…
• Hệ thống Quản lý chung: Quản lý các sự kiện, lập kế hoạch hoạt động, bảo trì, bảo hành thiết bị, xử lý sự cố, lưu hồ sơ dữ kiện, quản lý người sinh hoạt trong tòa nhà,  tính cước, quản lý môi trường…
Một hệ thống iBMS thực thụ cho phép người quản lý điều khiển, phối hợp hoạt động và giám sát từ trung tâm toàn bộ các hệ thống nêu trên của tòa nhà nhằm đảm bảo quá trình vận hành của các hệ thống này một cách tối ưu, chính xác và hiệu quả.  Việc phối hợp các hoạt động của các hệ thống này thông qua công cụ giao tiếp, thống kê, phát hiện tự động… sẽ
giúp đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về mức độ sử dụng, đảm bảo an ninh, bảo trì, bảo hành, an toàn, cũng như tạo ra một môi trường làm việc thân thiện, tiện nghi, và thoải mái nhất cho những người tham gia hoạt động trong tòa nhà, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và làm việc.

iBMS -Công nghệ & Tiêu chuẩn
Công nghệ  iBMS hiện nay chưa  có một tiêu chuẩn và “ngôn ngữ” chung cho các thiết bị này liên lạc với nhau.
Tính đến thời điểm 2005, trên thế giới có trên 500 nhà sản xuất các giải pháp & thiết bị iBMS với 47 tiêu chuẩn truyền dẫn, thiết bị, cáp, đầu nối và giao thức khác nhau.  Trong nhiều tòa nhà hiện nay, các thiết bị như Máy lạnh, Camera an ninh,  Quản lý truy cập, Báo cháy, Kiểm soát năng lượng, Chiếu sáng… thường được kết nối trong các mạng cáp riêng biệt và độc lập với mạng thông tin liên lạc (thoại, dữ liệu)… do đó sự vận hành sẽ phức tạp, không hiệu quả, hệ thống sẽ khó cài đặt và bị hạn chế các chức năng quản lý tập trung. Hệ thống này đòi hỏi phải có nhiều người chuyên viên có kỹ năng giỏi để quản lý, và thường là không hiệu quả (xem hình 1).

Hình 1: Hệ thống BAS/BMS kiểu cũ với cáp truyền dẫn độc lập

Hình 2: Hệ thống BAS/BMS kiểu mới với cáp truyền dẫn tích hợp chuẩn TCP/IP

Việc xây dựng các hệ thống mạng cáp cấu trúc cho tòa nhà cần phải  tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 11801, TIA 568B, TIA 862…để đảm bảo tối ưu chi phí đầu tư và chất lượng của hệ thống. Các hệ
thống tuân thủ tiêu chuẩn  cao nhất thường được  bảo hành tối  thiểu 20 năm cho chất lượng thiết bị, và 5 năm cho chất lượng truyền dẫn. Hệ thống cáp phải có  tính linh động, dễ dàng nâng cấp mở rộng, và có tính tương thích, đáp ứng các công nghệ và ứng dụng trong tương lai. Ngày nay không hiếm các tòa nhà tại Việt Nam có những hệ thống mạng thông tin liên lạc có giá trị hàng triệu Đôla Mỹ, và việc đảm bảo chất lượng, thiết kế, thi công và vận hành lâu dài của hệ thống này là mối quan tâm hàng đầu của các chủ đầu tư.

iBMS -Chi phí đầu tư & Lợi ích
Với chi phí đầu tư cho hệ thống Quản trị Tòa nhà Thông minh trung bình khoảng từ 40USD/m2 (trung bình tại Mỹ 2006), các chủ đầu tư có thể thu hồi vốn đầu tư nhanh chóng trong từ 1,5 – 3 năm từ những lợi ích “qui ra thóc” của việc đầu tư vào hệ thống này. Thống kê cho thấy một hệ thống iBMS chuẩn IP sẽ giúp:
1. Giảm điện năng tiêu thụ (trung bình 15% - 30%)
2. Tiết kiệm chi phí vận hành, thời gian quản trị, nhân lực và các tài nguyên khác
3. Tăng tính Hiệu quả, độ An toàn & độ Bền
4. Tăng hiệu suất làm việc của người sinh hoạt trong tòa nhà      (2% - 5%)
5. Giảm thời gian xây dựng và đưa hệ thống vào vận hành
6. Tăng chất lượng dịch vụ và các dịch vụ giá trị gia tăng
7. Tăng giá trị tiếp thị và công suất cho thuê (~4%)
8. Giảm thiểu lỗi và sự cố
9. Dễ dàng thay đổi, mở rộng,nâng cấp để đáp ứng nhu cầu phát triển

Lợi ích của hệ thống  iBMS chuẩn IP không dừng ở một tòa nhà độc lập. Khi kết nối những tòa nhà, nằm tập trung hoặc rải
rác, với hệ thống mạng chuẩn IP thì việc quản lý các tòa nhà này từ một hệ thống  iBMS tập trung là hoàn toàn khả thi, và
sẽ giúp  tiết kiệm chi phí nhân sự điều hành và đảm bảo chất lượng dịch vụ đồng nhất.

iBMS –Các khuyến nghị
Như nhiều hệ thống khác, hiệu quả của  iBMS tùy thuộc rất nhiều vào việc tuân  thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn và qui định nhằm giúp cho hệ thống đạt chất lượng tối ưu và hoạt động ổn định.  Hệ thống mạng cáp cấu trúc  cho iBMS cần tuân thủ
các tiêu chuẩn sau:
+ ISO/IEC 11801 & EIA/TIA
568 B: Tiêu chuẩn hệ thống Cáp cấu trúc cho các Tòa nhà, bao gồm qui định về Thiết kế, Chất lượng thiết bị, Thi công triển khai,
Đo kiểm….
+ EIA/TIA 862: Tiêu chuẩn hệ thống Cáp cấu trúc cho Hệ thống Quản trị Tòa nhà Thông minh, bao gồm qui định về Hiệu năng, Cấu hình, Giao thức, Tính chất kỹ thuật cho các hệ thống cáp truyền dẫn cho IBMS
+ EIA/TIA 569A: Tiêu chuẩn về hệ thống Máng và Không gian cho Hệ thống Cáp cấu trúc, bao gồm qui định về Thiết kế, không gian, Hệ thống hỗ trợ,  Đấu nối, Tủ hộp bảo vệ... 
+ EIA/TIA 606: Tiêu chuẩn về việc  lưu trữ hồ sơ và tài liệu, bao gồm qui định về  mã ký hiệu, nhãn, kích thước, hồ sơ…

Việc thiết kế và xây dựng  iBMS cần phải được tính toán cẩn thận với sự cam kết rõ ràng của chủ đầu tư ngay từ những ngày đầu tiên.  Việc sử dụng các nhà tư vấn chuyên nghiệp trong suốt quá trình xây dựng của tòa nhà là cần thiết, và sẽ giúp giảm thiểu tối đa các chi phí “không đáng phải trả” trong tương lai gần khi hệ thống bắt đầu đi vào hoạt động. Khuyến nghị từ Hiệp hội Tòa nhà Thông minh (Intelligence Building Group) cho các chủ đầu tư như sau:

1. Quan tâm ngay từ đầu
2. Nhận biết và định hướng rõ ràng từ Chủ đầu tư
3. Nhận dạng rõ các nhu cầu và yêu cầu về hệ thống
4. Thiết lập đội chuyên nhiệm
iBMS tham dự suốt thời gian triển khai công trình
5. Tuân thủ tiêu chuẩn, Giao thức truyền dẫn
6. Dùng công nghệ mới nhất để đảm bảo khả năng tương thích trong tương lai./.

Ngọc Trung (Theo QD-TEK)